Webdeveloping

Webdesign

Open Source

eBusiness

eCommerce

eMarketing

Multimedia

WWW

Mobile technologies

Protocols | technologies

Networks

Security | Hacking

Software

Hardware

Internet at work

eSociety

Cyberculture

Companies | Organizations

CMS (Content Management System)

/ system zarządzania treścią /

System CMS - Content Management System (spotyka się również określenia WCMS - Web Content Management System, system zarządzania treścią, system redakcyjny) to specjalistyczne oprogramowanie służące do aktualizacji i rozbudowy serwisów internetowych. Podstawowym zadaniem systemu CMS jest oddzielenie treści (zawartości informacyjnej serwisu) od wyglądu (sposobu jej prezentacji).

CMS, czyli sam buduj swój serwis

Aplikacje typu content management przeznaczone są dla osób nie mających żadnego doświadczenia w tworzeniu stron WWW, w szczególności nie posiadających wiedzy na temat składni języka HTML. Najczęściej są to osoby odpowiedzialne za zawartość serwisu - orientujące się dobrze w jego tematyce, nie zaś w zagadnieniach programistycznych.

Wdrożenie systemu typu content management pozwala zarządzać treścią serwisu z poziomu zwykłej przeglądarki - redaktorzy mogą błyskawicznie zmieniać zawartość nawet najbardziej rozbudowanych witryn niezależnie od miejsca, w którym przebywają. Intuicyjne w użyciu funkcje systemu (dostępne zazwyczaj w postaci prostych formularzy na stronach WWW) pozwalają na modyfikację wszystkich treści - tekstów, ilustracji, multimediów czy dodatkowych plików dołączanych do poszczególnych stron.

Dynamiczne kontra statyczne

Serwisy statyczne to dzisiaj wciąż dominujący typ witryny WWW. Oparte są na dokumentach HTML, w których kod HTML przeplata się z zawartością - tekstami, obrazkami i innymi elementami (np. animacjami Flash) osadzanymi również w tym samym dokumencie. Aktualizacja takich stron wiąże się z ingerencją bezpośrednio w kodzie HTML, co wymaga znajomości wszystkich użytych technologii. W przypadku nieco bardziej zaawansowanych serwisów WWW niektóre moduły stron mogą być dynamicznie aktualizowane za pomocą niewielkich skryptów instalowanych na serwerze.

Serwisy oparte na rozwiązaniach typu CMS są już rozwiązaniami w pełni dynamicznymi. Posiadają budowę trójwarstwową, w której oddzielone są od siebie:

warstwa danych
warstwa logiki (aplikacji)
warstwa prezentacyjna

Dane (treść) oddzielone od części prezentacyjnej (szablony stron) przechowywane są w bazie danych. Aplikacje działające na serwerze pobierają dane i "układają" je w wyznaczonych miejscach na stronie. Szablony HTML zawierają grafikę wspólną dla całego serwisu, informacje o układzie treści na stronach oraz sposobie jej formatowania. Wygląd tekstów, ilustracji i innych elementów stanowiących zasadniczą treść strony definiowany jest najczęściej przez tzw. arkusze stylów (CSS) przechowywane w oddzielnych plikach.

Separacja treści od formy zapewnia pełną kontrolę nad wyglądem serwisu, pozwala skupić się na dostarczaniu rzetelnej informacji oraz umożliwia wykorzystanie tych samych danych w wielu miejscach i z wykorzystaniem różnych formatów (HTML, PDF, WAP, etc.).
Z kolei wykorzystanie szablonów stron sprawia, że zmiana koncepcji graficznej całego serwisu sprowadza się do przygotowania i zamiany szablonu, przy czym systemy CMS zazwyczaj nie narzucają tutaj żadnych ograniczeń kompozycyjnych.

Content management - korzyści

Podstawowe korzyści płynące z wdrożenia systemu CMS to:

pełna kontrola wyglądu i treści serwisu WWW
zmniejszenie kosztów i czasu aktualizacji informacji
uproszczenie procesu publikowania stron WWW
możliwość współdzielenia danych w różnych częściach serwisu WWW
hierarchiczny system praw dostępu (administratorzy, redaktorzy, użytkownicy)
możliwość wprowadzenia systemu obiegu dokumentów lub zintegrowania z już istniejącym
łatwy i szybki redesign serwisu (wymiana szaty graficznej)

Cechy dobrego systemu CMS

Wybierając serwis CMS należy kierować się przede wszystkim potrzebami planowanego serwisu WWW. Za niezbędne minimum należy jednak uznać takie cechy jak:

narzędzia do aktualizacji treści stron (nie wymagające znajomości języka HTML)
narzędzia służące do budowy i zarządzania strukturą serwisu (możliwość samodzielnej budowy menu)
wyszukiwarka - oddzielna dla serwisu WWW i panelu administracyjnego
mechanizmy pozwalające wykorzystywać te same treści w różnych miejscach serwisu
zarządzanie uprawnieniami redaktorów

Współczesne, duże systemy CMS posiadają cały zestaw funkcji dodatkowych - umożliwiających tworzenie zaawansowanych elementów witryny, usprawniających pracę redaktorów oraz gwarantujących wydajność danego rozwiązania:

redagowanie treści w trybie WYSIWYG (What You See Is What You Get) z szeregiem opcji formatowania
zarządzanie URL-ami (automatyczna aktualizacja powiązań między stronami)
repozytorium plików osadzanych na stronach (plików graficznych, dokumentów PDF, DOC, RTF, plików multimedialnych, etc.) zasilane przez wszystkich redaktorów i pozwalające wykorzystywać pliki w różnych miejscach serwisu.
możliwość podglądu redagowanej strony przed skierowaniem do publikacji
wielojęzyczność - mechanizmy pozwalające na tworzenie wielu wersji językowych każdej ze stron
wersjonowanie dokumentów (przechowywanie wcześniejszych wersji stron wraz z możliwością przywrócenia starszych wersji)
możliwość przywrócenia usuniętych elementów (popularny kosz), historia operacji, zakładki do najczęściej używanych sekcji panelu administracyjnego
system obiegu dokumentów oraz współpracy grupowej (pozwalający na współpracę wielu redaktorów oraz dający możliwość przesyłania stron do zatwierdzenia przed ostateczną publikacją)
dodatkowe aplikacje (np. sklep internetowy, forum dyskusyjne, biuletyn elektroniczny, etc.)
rozbudowany system uprawnień (podział na administratorów, redaktorów i użytkowników; indywidualne przydzielanie praw dostępu do poszczególnych sekcji panelu administracyjnego oraz działów serwisu WWW)
zarządzanie szablonami stron (możliwość łatwej edycji i wymiany szablonów)
mechanizmy cachowania stron (znacząco przyśpiesza działanie serwisu - strony przed wysłaniem do przeglądarki nie muszą być każdorazowo generowane przez system)
duża wydajność - zdolność do obsłużenia dużego ruchu na stronach serwisu
bezpieczeństwo systemu - odporność na próby przejęcia praw dostępu do treści
wielojęzyczność panelu administracyjnego
podręcznik użytkownika i dokumentacja API (dla programistów)
przejrzyste zasady licencjonowania (np. licencja GNU pozwalająca na dowolną ingerencję w kod oprogramowania, przystosowanie do indywidualnych wymagań serwisu oraz integrację z innymi aplikacjami funkcjonującymi w firmie)
częste aktualizacje oprogramowania (dostarczające nowych funkcji, dostosowujące system do zmieniających się wymagań rynkowych)

Za dobry przykład systemu CMS posiadającego wszystkie wymienione cechy można uznać eZ publish. Oprogramowanie to, rozwijane od kilku lat przez norweską firmę eZ systems, udostępniane jest na bezpłatnej licencji GNU GPL (jako Open Source).

Panel administracyjny eZ publish oferuję cała gamę zaawansowanych funkcji zarządzania treścią serwisu WWW

Wybór systemu CMS

Rynek systemów CMS to obecnie przynajmniej kilkadziesiąt produktów, z których duża część tylko w pewnym stopniu spełnia wymagania stawiane profesjonalnym rozwiązaniom content management. Komercyjne systemy zarządzania treścią są z kolei poza zasięgiem większości firm z sektora MSP - koszty licencji (nie licząc kosztów wdrożenia i opieki) sięgać mogą nawet setek tysięcy złotych. Wybór "zamkniętego" oprogramowanie komercyjnego powoduje także związanie się z konkretnym wykonawcą na długie lata.

Alternatywę stanowić mogą systemy CMS udostępniane na zasadach Open Source - dzięki bezpłatnej licencji GNU GPL początkowe koszty sprowadzane są do zera. Rozwiązania Open Source posiadają także cały szereg innych zalet. Firmy pragnące wdrożyć taki "wolnodostępny" system mają do dyspozycji kilkadziesiąt rozwiązań - aktualne informacje na ich temat znaleźć można w serwisie opensourceCMS.com.

Do najciekawszych systemów Open Source należą z pewnością wspomniany już eZ publish oraz Mambo. eZ publish, rozwijany od kilku lat przez norweską firmę eZ systems, posiada obecnie wszystkie cechy właściwe komercyjnym systemom CMS oraz oferuje dodatkowo całą gamę właściwych tylko sobie rozszerzeń. Jest to rozwiązanie dedykowane dużym serwisom korporacyjnym, portalom, intranetom, itp. Z kolei Mambo charakteryzuje się łatwością instalacji i niskimi kosztami utrzymania - wybierany jest najczęściej przez małe firmy pragnące posiadać niewielką lecz zawsze aktualną witrynę WWW.

Koszty, czyli w kiedy warto wdrażać CMS

Serwisy WWW tworzone na bazie CMS pociągają za sobą zazwyczaj większe inwestycje początkowe niż w przypadku tradycyjnych, statycznych witryn. Choć wybór systemu CMS typu Open Source nie wiąże się z opłatami licencyjnymi, należy jednak przeprowadzić prace wdrożeniowe - instalację oprogramowania na serwerze, konfigurację, zabezpieczenie, przygotowanie skryptów, wykonanie szablonów i ich integrację z systemem, aktywację panelu administracyjnego, etc. Te prace należy powierzyć agencji interaktywnej posiadającej doświadczenie w obsłudze danego systemu CMS.

Większe inwestycje związane z uruchomieniem serwisu na bazie CMS zwracają się stopniowo w miarę rozwoju witryny. W dluższej perspektywie redukcji podlegają przede wszystkim koszty związane z obsługą serwisu - jego aktualizacją i rozbudową. Prace te wykonywane mogą być już we własnym zakresie, co znacząco obniża bieżące wydatki na prowadzenie serwisu WWW. Rola agencji interaktywnej sprowadza się wówczas do przeprowadzenia niezbędnych szkoleń oraz aktualizacji oprogramowania (systemy Open Source są zazwyczaj bardzo prężnie rozwijającymi się projektami, obfitującymi w częste uaktualnienia dostarczające nowych funkcji).

Wdrożenie systemu CMS warto więc rozważyć, gdy firma planuje stworzenie "żyjącego", dynamicznie rozwijającego się serwisu WWW - o często uaktualnianej treści i rozbudowywanego o nowe działy i moduły funkcjonalne.