lista dyskusyjna

/ mailing list /

Z każdą listą dyskusyjną związany jest pewien szczególny adres poczty elektronicznej oraz lista adresów osób zapisanych do listy. Przesyłki, jakie nadejdą na adres listy obsługiwane są przez program listserver, nadzorujący prawidłową wymianę wiadomości pomiędzy uczestnikami listy. Użytkownik może odpowiadać na wiadomości, rozpoczynać nowe wątki bądź też tylko biernie śledzić przebieg dyskusji.

Lista a grupa dyskusyjna

Listy dyskusyjne należy odróżnić od grup dyskusyjnych, gdzie artykuły są propagowane i przechowywane w sieci serwerów Usenet. Z formalnego punktu widzenia, są to dwie zupełnie różne usługi. Listy dyskusyjne wymagają jedynie dostępu do poczty elektronicznej, natomiast grupy usenetowe opierają się na sieci serwerów news i wymagają od użytkowników posiadania specjalizowanego programu - czytnika news pozwalającego na połączenie się z serwerem oraz pobieranie i wysyłanie komunikatów.

Jak działa lista dyskusyjna?

Listserwery zorganizowane s± w swego rodzaju sieć współpracujących ze sobą programów, z których każdy zarządza swoim własnym zestawem list dyskusyjnych.

Bardzo ciekawie i pomysłowo zorganizowany jest system dystrybucji poczty, ukierunkowany na jak najmniejsze obciążanie sieci - liczba wysyłanych egzemplarzy jednego komunikatu redukowana jest zawsze do niezbędnego minimum. Wyobraźmy sobie na przykład, że dwudziestu użytkowników posiadających konto na tym samym serwerze – np. komputer.com.pl, jest zapisanych do listy dyskusyjnej prowadzonej przez serwer lista.edu.pl. Poczta dystrybuowana przez maszynę lista nie jest, jakby się mogło wydawać, przekazywana w ilości dwudziestu egzemplarzy na konta wszystkich odbiorców. Wysyłana jest tylko jedna kopia wiadomości do listserwera węzła komputer.com.pl wraz z poleceniem dystrybucji pomiędzy poszczególnych podlegających mu subskrybentów. Zamiast dwudziestu kopii tego samego dokumentu siecią wędruje tylko jeden egzemplarz.

Reguły, których należy przestrzegać

Wszyscy subskrybenci listy dyskusyjnej mają zapewnioną codzienną dawkę poczty w swojej skrzynce pocztowej. Każdy z nich ma oczywiście możliwość wysłania swojej odpowiedzi, przy czym, ponieważ przesyłki pochodzące z listy zawierają w nagłówku pole Reply-To ustawione na adres listy, wszelkie odpowiedzi będą wysyłane właśnie tam - a więc znowu do wszystkich jej uczestników. W ten sposób toczy się publiczna dyskusja.

Każda lista dyskusyjna posiada swojego właściciela (jest to najczęściej osoba, która listę założyła) - wykonuje on wszelkie funkcje administracyjne związane z listą (np. usuwa z listy adresy użytkowników, których konta już nie istnieją i wysyłana do nich poczta jest zwracana).
Każda lista ma też swój temat, którego należy się trzymać, wysyłając na nie swoje wypowiedzi. Czasami jest on określony bardzo wąsko i specjalistycznie, innym razem jego granice są dużo szersze i bardziej płynne. Jednakże wypowiedzi zupełnie nie mieszczące się w tematyce listy (np. rozważania polityczne na liście poświęconej programowaniu komputerów) są bardzo niemile widziane, gdyż osoby zapisujące się na listy dyskusyjne czynią to kierując się ich tematyką i nie mają ochoty czytać wypowiedzi traktujących o innych sprawach (zobacz: netykieta).

Rodzaje list dyskusyjnych

Na świecie istnieją tysiące list dyskusyjnych o tematyce obejmującej praktycznie wszystkie dziedziny życia. Ich zasięg jest różny: niektóre mają uczestników z całego świata, inne są bardziej ograniczone (do konkretnego kraju, miasta czy grupy zawodowej). Oczywiście na ogół nie są to ograniczenia formalne (dostęp do znakomitej większości list dyskusyjnych jest całkowicie otwarty i może się na nie zapisać każdy), lecz po prostu wynikające "same z siebie". Człowiek nie interesujący się komputerami nie będzie raczej miał co robić na liście dyskusyjnej programistów; podobnie osoba nie znająca języka polskiego - na liście, na której dyskutuje się w tym języku. Rzecz jasna, że językiem, którego używa się na listach o zasięgu ogólnoświatowym, jest język angielski; na listach lokalnych stosowany jest zwykle język danego kraju.

Choć przeważająca liczba list dyskusyjnych ma charakter publiczny, istnieją także listy, na których obowiązują pewne "rygory". Najłagodniejszym z nich jest ustawienie listy jako tzw. prywatnej. Wówczas na listę mogą wysyłać przesyłki tylko osoby do niej zapisane (na "zwykłą" listę dyskusyjną można wysyłać listy nawet wtedy, gdy nie jest się na nią zapisanym; oczywiście nie dostaje się wtedy żadnych wiadomości z listy).

Bardziej kontrolowane są tzw. listy zamknięte, na których obowiązują ograniczenia zapisywania się. Normalnie zapisywanie i wypisywanie z list dyskusyjnych odbywa się automatycznie za pomocą specjalnych komend, wysyłanych e-mailem na przeznaczony do tego listserwer. W przypadku listy zamkniętej zapisywanie użytkowników jest dokonywane ręcznie przez właściciela listy, który z reguły wyznacza pewne kryterium weryfikacji uczestników i na jego podstawie przyjmuje bądź odrzuca zgłoszenia.

Wreszcie można spotkać się z tzw. listą moderowaną, co - podobnie jak w przypadku moderowanych grup dyskusyjnych - oznacza po prostu cenzurę. Wówczas przesyłki przychodzące na adres listy moderowanej nie są automatycznie rozsyłane do jej uczestników przez listserwer, lecz wędrują najpierw do osoby moderatora (najczęściej jest nią właściciel listy), która czyta je i "przepuszcza" na listę tylko te, które jej zdaniem zgodne są z tematyką listy i panującymi na niej zwyczajami.

Istnieje jeszcze jeden rodzaj list - tzw. listy dystrybucyjne, technicznie zrealizowane identycznie jak listy dyskusyjne, z tą różnicą, że są jednokierunkowe - nikt poza ich właścicielem nie może nic tam wysyłać. Służą one np. rozsyłaniu prenumeraty elektronicznych, internetowych czasopism albo komunikatów różnych instytucji i organizacji.

Jak odszukać interesującą listę?

Globalny wykaz list dyskusyjnych można otrzymać drogą pocztową wysyłając na adres listserwera polecenie

LIST GLOBAL

Odpowiedź przyjdzie na adres naszej skrzynki pocztowej. Jeszcze jakiś czas temu był to spis wszystkich istniejących list dyskusyjnych, lecz teraz, gdy sięga on już 20 tysięcy pozycji i zajmuje prawie 1,5 MB, listserwer tylko poinformuje nas o tym fakcie i odeśle nas do strony http://www.lsoft.com/lists/listref.html, gdzie możemy uzyskać taki wykaz. Znajdziemy tam stale uaktualnianą bazę danych list dyskusyjnych, którą możemy przeglądać według nazwy listy, tematyki, nazwy lub lokalizacji serwera.

Listserwer wprawdzie nie daje odpowiedzi na nasze pytanie, ale proponuje inne rozwiązanie. Zamiast długiego pliku, którego przejrzenie zajmuje bardzo dużo czasu, możemy uzyskać mniejszy, ograniczony do spisu list poświęconych określonemu zagadnieniu, jako że listserwery również pozwalają na przeglądanie swoich baz danych za pomocą słów kluczowych. Przykładowo, jeśli zamierzamy dyskutować o systemie UNIX, można zażądać spisu list, które w nazwie mają słowo "UNIX":

LIST GLOBAL UNIX

Zapisywanie się do listy

Po wybraniu interesującego nas forum wysyłamy listownie żądanie subskrypcji. Tak jak już wcześniej zostało to podkreślone, najlepiej jest kontaktować się z najbliższym listserwerem. Innymi słowy - jeśli wybraliśmy np. listę netguide@listserv.aol.com, odbiorcą naszego listu może być listserv@listserv.aol.com, ale dużo lepiej zwrócić się pod adres listserv@plearn.edu.pl. Odpowiednia komenda ma postać SUBSCRIBE nazwa_ listy imie nazwisko, na przykład:

SUBSCRIBE NETGUIDE Jan Kowalski

Mówi ona listserwerowi, że wyraziliśmy ochotę na otrzymywanie i wysyłanie komunikatów związanych ze wskazaną listą dyskusyjną, wobec czego powinien dopisać nasz adres (ten, spod którego wysłaliśmy wiadomość) do spisu subskrybentów.

W odpowiedzi na naszą komendę dostaniemy list, w którym listserwer poinformuje nas o przyjęciu (bądź nie) naszej osoby do danej listy dyskusyjnej. To, czy zostaniemy subskrybentem, zależy od specyfiki konkretnej konferencji, subskrypcje bowiem dzielą się na trzy rodzaje:

• Otwarte (ang. open). Dostępne dla każdego, kto wyśle zgłoszenie. Listserwer może jedynie zażądać potwierdzenia zgłoszenia.
• Sterowane ręcznie (ang. by owner). Dostępne dopiero po zatwierdzeniu naszej osoby przez właściciela listy. W tym przypadku otrzymamy komunikat, że zgłoszenie zostało wysłane do właściciela i jeśli zostanie ono rozpatrzone pozytywnie, możemy spodziewać się następnych wiadomości.
• Zamknięte (ang. closed). Dostępne jedynie dla wąskiego grona uczestników (np. pracujących nad wspólnym projektem naukowców); subskrypcja takich list jest zwykle niemożliwa i żądanie zostanie przez listserwer odrzucone.

Uwaga! Wszelkie listy, w których podajemy komendy (LIST, SUBSCRIBE, itp.) wysyłane muszą być DO LISTSERWERA, a nie do samej listy. Tego rodzaju pomyłki są zazwyczaj źle przyjmowane przez uczestników list.

Adresowanie wiadomości

Ponieważ listserwery wykorzystują pocztę elektroniczną, wiadomości list dyskusyjnych nie różnią się niczym od popularnych e-maili. Przeglądanie i pisanie takich wiadomości odbywa się za pomocą programu pocztowego, którego wszystkie funkcje i narzędzia są do naszej dyspozycji.

Większą uwagę należy jedynie zwrócić na kwestię poprawnego nadawania przesyłek: właściwym adresem jest adres listy, nie zaś listserwera. Jeżeli się pomylimy, listserwer nie będzie wiedział, co zrobić z naszą przesyłką i najpewniej odeśle nam ją z adnotacją o błędzie. Poprawnie zaadresowany artykuł przeznaczony dla listy GIELDA obsługiwanej przez węzeł plearn.edu.pl powinien zatem w polu Do: posiadać adres gielda@plearn.edu.pl.

Listy dyskusyjne dostępne w Usenecie

Zazwyczaj zapisując się na listę dyskusyjną, działamy niejako "na oślep", opierając się na jej nazwie oraz krótkim opisie tematyki. Tymczasem artykuły zamieszczane na niej oraz poziom dyskusji mogą niejednokrotnie znacznie odbiegać od tego, czego można by oczekiwać.

Niestety, w większości przypadków użytkownik nie ma możliwości wstępnego "wysondowania" listy dyskusyjnej. Tylko nieliczne listy posiadają połączenia (nazywa się to bramkowaniem) z Usenetem, co w praktyce oznacza, że są dostępne również jako grupy dyskusyjne. Takie grupy-listy wyróżniają się zazwyczaj nazwą, której jednym z członów jest słowo "listserv". Można do nich wysyłać wiadomości i czytać je bez względu na to, czy jest się na nie zapisanym - łącząc się z serwerem news i pobierając dowolne porcje artykułów. Oczywiście subskrybenci takich otwartych list dostają wówczas komunikaty pochodzące również od osób nie zapisanych na listę, co bywa niekiedy wadą takiego rozwiązania.

zobacz również: grupa dyskusyjna, lista dystrybucyjna, listserver, netykieta, poczta elektroniczna, Usenet, lista dyskusyjna

aktualizacja: 14/01/2004