Open Source

/ otwarty dostęp do kodu źródłowego /

Dlaczego Open Source?

Specyfika dystrybucji produktów Open Source umożliwia analizę, samodzielną kompilację (utworzenie wersji wykonywalnej) oraz wprowadzanie modyfikacji do kodu przez niezależnych programistów. Dowodem na to, że na takich zasadach tworzone i rozpowszechniane mogą być nawet duże projekty, jest system operacyjny Linux rozwijany przez rzesze programistów z całego świata.

Sposób powstawania produktów Open Source gwarantuje uzyskanie stabilnego, wysokiej klasy, profesjonalnego oprogramowania. Bardzo często pojawiają się w nim nowatorskie rozwiązania technologiczne, które dopiero później przyswajane są przez produkty komercyjne. Obecnie znaczna część systemów o krytycznym znaczeniu dla biznesu oparta jest na technologiach Open Source.

Freedom to the people!

Produkty powstające w ramach Open Source określane są także mianem wolnego oprogramowania (ang. free software). Zapewne z tego powodu Open Source często utożsamiane jest z kategorią oprogramowania freeware lub wręcz public domain. Jednak specyficzne warunki, na jakich dystrybuowane są programy OS nie pozwalają na stosowanie w odniesieniu do niego określeń "darmowe", "bezpłatne"; należy raczej stosować pojęcie "wolności" w znaczeniu ang. freedom.

Nieodpłatność produktów sprzyja rozwojowi idei, lecz według jej autorów pełni funkcję marginalną. Zasadniczym celem Open Source jest bowiem wolność przepływu idei i myśli ludzkiej, których nośnikiem jest między innymi oprogramowanie komputerowe. Nie wyklucza to jednak możliwości zarabiania na Open Source.

Oprogramowanie Open Source

Oferta oprogramowania Open Source obejmuje szeroką gamę produktów - od sterowników urządzeń poprzez pakiety użytkowe, aż do aplikacji serwerowych i narzędzi programistycznych.

Do najbardziej znanych programów Open Source należą:

• Linux, FreeBSD, NetBSD, OpenBSD (systemy operacyjne)
• Apache (serwer WWW)
• MySQL, PostgreSQL (bazy danych)
• X Free86 (rodzina Xserwerów)
• KDE i GNOME (środowiska graficzne dla systemów operacyjnych)
• StarOffice, OpenOffice (pakiety biurowe)
• eZ publish (system zarządzania treścią serwisów internetowych)
• GIMP (edytor grafiki)
• POVRAY, Blender (programy do tworzenia grafiki trójwymiarowej)
• Samba (oprogramowanie "spinające" systemy UNIX, Windows NT i inne)
• Sendmail, Postfix (serwery poczty)
• BIND (serwer DNS)
• INN (serwer grup dyskusyjnych)
• PHP, PERL, Python, TCL/TK (interpretery języków skryptowych)
• PHPGroupware (aplikacja internetowa do pracy grupowej)
• gcc (kompilator języka C stosowany m.in. w Linuksie)

Linux, stając się poważną konkurencją liczących się systemów operacyjnych, przyczynił się do wielkiego zainteresowania oprogramowaniem Open Source. Na przestrzeni ostatnich kilku lat poparcie dla idei Open Source ogłosiły firmy HP, IBM, Novell, Oracle, Sun, Sybase, Informix i Corel. Na podobny krok zdobyła się także firma Apple, która opublikowała kod źródłowy swojego najnowszego systemu operacyjnego Mac OS X.

Historia ruchu Open Source

Ruch Open Source ma swoje źródła w filozofii związanej z Uniksem. Dość hermetyczne środowisko osób związanych z tym systemem niemal od jego początków wspierało zwyczaj rozpowszechniania oprogramowania w postaci kodu źródłowego.

Prekursorem ruchu był Richard Stallman, twórca nieformalnego projektu GNU oraz fundacji FSF (Free Software Fundation). Głównym celem GNU Project było opracowanie darmowej wersji systemu UNIX, co stanowić miało wyzwanie wobec komercjalizacji tego systemu przez AT&T i wprowadzaniu ograniczeń w dostępie do kodu źródłowego. Fundacja FSF miała być zapleczem organizacyjnym, finansowym i promocyjnym przedsięwzięcia.

Ważną osobą w świcie Open Source jest Eric Raymond, programista uniksowy oraz twórca wielu opracowań teoretycznych. Opublikowany w 1997 roku w Internecie manifest The Cathedral and the Bazaar, w którym zdefiniował i opisał dwa sposoby rozwoju oprogramowania: "katedra" i "bazar" (czyli model tradycyjny i model rozwojowy - Open Source) uczynił go nieformalnym przywódcą ruchu.

W sierpniu 1998 r. zostało powołane stowarzyszenie Open Source Initiative (OSI), którego celem jest promocja Open Source jako modelu biznesowego. Przewodniczącym OSI został Eric Raymond.

Licencja GNU GPL

Open Source wyróżnia unikalny model ochrony praw autorskich. Ma on na celu obronę interesów wolontariuszy pracujących nad rozwojem produktów Open Source, gwarantując jednocześnie trwałość idei i zapewniając jej bezpieczeństwo w warunkach rynkowych. Prawa autorskie chronione są przez specjalny rodzaj licencji - GNU GPL (GNU General Public License - Powszechna Publiczna Licencja GNU). Na pierwszy rzut oka model ten wydaje się niepotrzebnie skomplikowany. Po bliższym zapoznaniu okazuje się, iż jest niezwykle elastyczny i w pewien sposób... rekurencyjny (swój udział w jego powstaniu mieli wszak informatycy).

Zasadniczym założeniem Open Source jest zapewnienie nieograniczonego dostępu do kodu źródłowego programów - w szczególności prawa do wprowadzania własnych poprawek w kodzie źródłowym i rozpowszechnianie tak zmienionego programu dalej.

Licencja GPL nie oznacza, że oprogramowanie na niej oparte ma być nieodpłatne - można go sprzedawać. Jednak każdy, kto liczyłby, że sprzedaż takiego produktu będzie prostym sposobem na rozpoczęcie dochodowego biznesu, zostanie postawiony przed nieubłagalnymi faktami:

1. Wraz z programem musi być zawsze udostępniony kompletny kod źródłowy.
2. Licencja dołączona do produktu musi dopuszczać dowolną modyfikację tego kodu.
3. Licencja musi zezwalać na dystrybucję tak wytworzonego produktu na zasadach niezmienionych w stosunku do oryginalnego oprogramowania (w szczególności: bez żadnych jawnych lub ukrytych opłat).
4. Licencja nie może czynić rozróżnienia między sposobami wykorzystywania produktu; przykładowo, nie może zabraniać posługiwania się oprogramowaniem w celach komercyjnych.

Ujmując rzecz na przykładzie, jeżeli zmodyfikujemy jądro systemu Linux i zechcemy sprzedawać go np. za 100 zł, musimy jednocześnie zezwolić każdemu nabywcy na udostępnianie go na licencji GPL (czyli np. za darmo).

Więcej informacji na temat zasad rozpowszechniania produktów Open Source znaleźć można na stronach Open Source Initiative.

Odmiany licencji GNU GPL

Obok "czystej" licencji GNU GPL na rynku istnieje szereg rozwiązań prawnych będących modyfikacjami idei Open Source. Producenci oprogramowania, chcą zapewnić swoim produktom szerszą ochronę prawną lub wprowadzić dodatkowe ograniczenia (np. odnośnie udostępniania kodu) tworzą własne wersje licencji. Spośród nich za najbardziej znane uchodzą:

• Licencja BSD. Stworzona pierwotnie w celu ochrony prawnej systemu BSD (Berkeley Software Distribution of Unix), obecnie w oparciu o nią dystrybuowane są także inne produkty, w tym Apache, BIND oraz sendmail. Licencja BSD dopuszcza sprzedawanie produktów opracowanych na podstawie programu bazowego bez udostępniania kodu źródłowego. Warunkiem rozpowszechniania jest zawarcie we wszystkich materiałach reklamujących nowy produkt informacji o autorze projektu wyjściowego.
• MozPL (Mozilla Public License) oraz jej odmiana - licencja NPL (Netscape Public Licence). Stosowane dla produktów stworzonych w ramach projektu Mozilla, np. nowego Netscape opartego na engine Gecko. Dopuszcza udostępnianie tylko części kodu źródłowego produktu.
• SCSL (Sun Community Source License). Licencja wprowadzająca modyfikacje idei Open Source - m.in. wyróżnia trzy poziomy licencjonowania w zależności od zastosowań produktu (cele badawcze, edukacyjne, komercyjne). W ten sposób rozpowszechniana jest m.in. Java Virtual Machine (wirtualna maszyna Javy).

Open Source w służbie biznesu

Po latach przebywania w "podziemiu" idea Open Source przeżywa obecnie swój rozkwit stając się wzorem nowego modelu biznesu i poważnym zagrożeniem dla tradycyjnego systemu sprzedaży oprogramowania. Duch Open Source zgodny jest z podstawową zasadą branży IT, mówiącej, że głównym źródłem zarobków powinna być nie sprzedaż bezpośrednia, ale usługa klienta i działania integracyjne. W ten sposób Open Source może stać się swoistym "wentylem bezpieczeństwa" rynku IT, nie dopuszczając do nieuzasadnionego wzrostu cen oprogramowania i tworzenia monopoli.

Obecnie najpopularniejszym sposobem zarabiania na Open Source jest nieodpłatne rozprowadzanie produktu na licencji GNU GPL, który następnie uzupełnia się płatnym pakietem usług: dodatkową dokumentacją, szkoleniami, konsultacjami i wsparciem technicznym. Model ten z powodzeniem wdrożyła firma Red Hat oferując stworzoną przez siebie dystrybucję systemu Linux.

Możliwe są także inne modele biznesowe, np. dołączanie bezpłatnych produktów Open Source do oprogramowania komercyjnego (co zwiększa atrakcyjność tego ostatniego), tworzenie systemów informatycznych działających na otwartych platformach, sprzedaż wydawnictw (książek, podręczników, magazynów) zawierających płyty CD z bezpłatnym oprogramowaniem lub sprzedaż urządzeń ze sterownikami na licencji Open Source.

zobacz również: eric raymond, free software foundation, fsf, gnu gpl, linux, opensource, richard stallman, Open Source

aktualizacja: 15/11/2003