cyberpunk

Początkowo nurt w literaturze fantastyczno-naukowej, zainicjowany na początku lat 80-tych nowelami i książkami Williama Gibsona (Wypalić Chrom - 1982 Neuromancer - 1984) oraz Bruce'a Sterlinga. Sam termin powstał poprzez połączenie prefiksu cyber oaz nihilistycznego punk.

Świat mrocznych wizji

Akcja powieści cyberpunkowych osadzona jest zazwyczaj w teraźniejszości lub niezbyt odległej przyszłości - zawsze ponurej i beznadziejnej, wręcz porażającej swym pesymizmem. Zdezintegrowanymi społecznie światami rządzą dyktatorzy, zaś ich mieszkańcy duszą się w industrialnie przerośniętych mega-metropoliach. Powracającym motywem motywem jest także wizja sztucznej inteligencji, która uniezależniła się od swego stwórcy.

Kluczową postacią jest najczęściej żyjący na marginesie outsider (aspekt punk), który swoje umiejętności oraz wyjątkową wiedzę techniczną wykorzystuje do walki z "systemem" - skorumpowanym rządem, wszechwładną korporacją, fundamentalistyczną religią, itp. Systemy te w celu utrzymania swojej dominującej pozycji posługują się najnowszymi technologiami, najczęściej będącymi rozwinięciem znanych już dzisiaj lub urzeczywistniającymi przepowiednie futurystów - np. wirtualną rzeczywistością, klonowaniem, nanotechnologią (aspekt cyber). Znamiennym faktem jest, iż technika przyszłości zwraca się do wewnątrz opanowując ludzkie ciała i umysły.

Choć twórcy cyberpunku dysponowali, oględnie mówiąc, niewielką wiedzą o informatyce i technologiach, paradoksalnie zapewniło to ich dziełom ponadczasowość. Zamiast precyzyjnych opisów komputerów i urządzeń pisarze cyberpunkowi posługiwali się metaforami - w ten sposób nawet dwadzieścia lat później ich wizje bynajmniej nie śmieszą czytelników.

Korzenie

Stopniowo ewoluując, cyberpunk z marginalnego odłamu literatury SF stał się rzeczywistą subkulturą. Początkowo identyfikowali się z nią głównie przedstawiciele komputerowego podziemia - środowiska hakerów, crackerów, phreakerów, itp. Z nastaniem lat dziewięćdziesiątych cyberpunk został zasymilowany przez kulturę masową, która przekształciła go w styl życia obejmujący muzykę (głównie rave, techno, industrial), sposób ubierania i zainteresowanie nowoczesnymi technologiami.

Cyberpunk w sztuce

Cyberpunk zaowocował wieloma utworami literackimi i filmowymi, z których kilka przeszło do klasyki nie tylko tego gatunku. Za najważniejsze należy uznać:

William Gibson, Neuromancer(1982). "Biblia" cyberpunka, powieść, od której datuje się powstanie ruchu. Wydana również w Polsce (Wydawnictwo Zysk i S-ka)
William Gibson, Count Zero oraz Mona Lisa Overdrive. Dwie książki stanowiące kontynuację Neuromancera. (Count Zero wydana została w Polsce pod nazwą Graf Zero nakładem wydawnictwo Prószyński i S-ka)
Bruce Sterling, Crystal Express.
Bruce Sterling, Mirrorshades: A Cyberpunk Anthology (1986). Opowiadania zebrane różnych autorów (m.in. Gibson, Sterling, Rudy, Rucker).
Jeff Noon, Vurt.
Neal Stephenson, Zamieć.
Blade Runner (znany w Polsce jako Łowca androidów,/i>). Obraz filmowy bazujący na noweli Philipa K. Dicka Do Androids Dream of Electric Sheep? ( Czy androidy marzą o elektrycznych owcach?), uchodzący za "archetypowy" dla cyberpunka.
Strange Days (Dziwne dni, The Lawnmower Man (Kosiarz umysłów), Johnny Mnemonic, Pamięć absolutna, Ghost in The Shell (Duch w pancerzu), Matrix. Filmy w mniejszym lub większym stopniu cyberpunkowe.